સીતા નવમી | सीता नवमी | જાનકી નવમી| Sita Navami | Best 10 Stories on Culture

હિંદુ ધર્મમાં વૈશાખ મહિનાના શુક્લ પક્ષની નવમી તિથિને “સીતા નવમી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસ માતા સીતાના જન્મદિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે અને “જાનકી નવમી” તરીકે પણ ઓળખાય છે

વાલ્મીકિ રામાયણ અનુસાર, મિથિલાના રાજા જનક એક વખત યજ્ઞ માટે જમીન ખેડી રહ્યા હતા ત્યારે તેમના હળના ફાળે જમીનમાં ફસાયેલું એક કુંડ મળ્યું. તેમાંથી એક સુંદર બાળકી પ્રગટ થઈ, જેને રાજા જનકે પોતાની પુત્રી તરીકે સ્વીકારી અને “સીતા” નામ આપ્યું. આ ઘટના વૈશાખ શુક્લ નવમીના દિવસે બની હતી, તેથી આ દિવસને સીતા નવમી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

માતા સીતાને લક્ષ્મીજીનો અવતાર માનવામાં આવે છે. આ દિવસે તેમની પૂજા કરવાથી વ્યક્તિને ધર્મ, સમૃદ્ધિ અને શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. વિશેષ કરીને દાંપત્ય સુખ માટે આ દિવસ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. પૂજા કરનારને 16 મહાદાન અને પૃથ્વી દાનનું ફળ મળે છે. આ દિવસ સ્વયંસિદ્ધ મુહૂર્ત માનવામાં આવે છે, એટલે કે કોઈ પણ શુભ કાર્ય માટે વિશેષ મુહૂર્તની જરૂર નથી

પૂજા વિધિમાં સાંજના સમયે લાલ કે પીળા કપડાં પર માતા સીતાની મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરી જળ, સિંદૂર, અક્ષત અને ફૂલો સાથે કલશ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. માતા સીતાને સિંદૂર, અક્ષત, ફૂલ, માળા અને વસ્ત્ર અર્પણ કરી “શ્રી સીતાયૈ નમઃ” અને “શ્રી રામાય નમઃ” મંત્રોનો જાપ કરવામાં આવે છે. માતા સીતાને ચોખા અને મખાણાની ખીર અર્પણ કરી અને પછી તે પ્રસાદ તરીકે વહેંચવામાં આવે છે.

રામાયણના પ્રસંગોમાંથી એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે જ્યારે શ્રીરામને ચૌદ વર્ષ વનવાસ મોકલવામાં આવ્યા ત્યારે માતા સીતાએ પોતાનું રાજસુખ ત્યાગ કરીને પતિ સાથે વનમાં જવાનું નક્કી કર્યું, જે તેમના ધૈર્ય, સમર્પણ અને નારી શક્તિનું પ્રતિક છે.

રામાયણના અરણ્યકાંડમાં વર્ણવાયેલા પ્રસંગ અનુસાર, પંચવટીમાં વસવાટ કરતી વખતે, રાવણે સુવર્ણમૃગના રૂપમાં મારિચને મોકલ્યા. વિધિના આ વિધાનો જોતાં શ્રી રામ અને સીતા માતા સમજી ગયા કે હવે જે કાર્ય માટે તેમનો જન્મ થયો છે એ માટે આ મૃગ નિમિત બની આવી ગયો છે. શ્રીરામ અને લક્ષ્મણ મૃગનો પીછો કરવા ગયા, ત્યારે રાવણ ભિક્ષુક બ્રાહ્મણના વેશમાં સીતા માતાની પર્ણકુટિએ પહોંચ્યો. રાવણ, ભિક્ષુકના વેશમાં, ભિક્ષા માંગે છે અને સીતા માતાને કહે છે કે જો તે ભિક્ષા નહીં આપે તો તે અપમાનિત થશે.

સીતા માતા લક્ષ્મણ રેખાને પાર ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા અને રઘુકુળની પરંપરાની  વચ્ચે ધર્મસંકટ અનુભવે છે. તેમણે વિચાર્યું કે કોઈ પણ અતિથિને ખાલી હાથે મોકલવું તેમના કુળધર્મના વિરુદ્ધ છે. અંતે, તેમણે લક્ષ્મણ રેખાને પાર કરીને રાવણને ભિક્ષા આપવાનું નક્કી કર્યું. આ પ્રસંગ સીતા માતાની કરુણા, અતિથિ ધર્મ અને ધર્મનિષ્ઠાને દર્શાવે છે. તેમની આ ગુણો આજે પણ નારી શક્તિ અને નૈતિકતાનું પ્રતિક છે.

સીતા માતાના અપહરણ બાદ રાવણે સીતાજીને પોતાના મહેલમાં રહેવા માટે આમંત્રિત કર્યું, પરંતુ સીતાજીએ તેનો ઇનકાર કર્યો અને અશોકવાટિકામાં એક અશોક વૃક્ષ નીચે રહેવાનું પસંદ કર્યું. તેમણે રાવણના તમામ લાલચ અને ધમકીઓને અવગણીને પોતાના પતિ શ્રીરામ પ્રત્યેની ભક્તિ અને સમર્પણ જાળવી રાખ્યું. તેમનો આ નિર્ણય તેમના આત્મસંયમ અને નૈતિક બળને દર્શાવે છે.

અશોકવાટિકામાં સીતાજીએ નિયમિત રીતે પૂજા અને ધ્યાન દ્વારા પોતાના આત્મવિશ્વાસ અને આધ્યાત્મિક શક્તિને મજબૂત બનાવ્યા. તેમણે દરેક પરિસ્થિતિમાં શાંતિ અને ધૈર્ય જાળવી રાખ્યું, જે આજે પણ આધ્યાત્મિકતા અને આત્મવિશ્વાસનું પ્રતિક છે.