ભીમ અગિયારસ| भीमसेन एकादशी| ભીમ અગિયારસ શુભ મુહુર્ત, પૂજા વિધિ, કથા | Bhim Agiyaras 2025 Date, Significance, Importance, Story | Best Stories About Culture
કૉલમ: પર્વની પાઠશાળા | લેખક: ડૉ. કૃપેશ ઠક્કર
ભીમ અગિયારસ એ હિન્દુ ધર્મમાં એક મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે, જે દર વર્ષે જેઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનું ધાર્મિક મહત્વ ઘણું વધારે છે ગુજરાત સહિત સમગ્ર ભારતમાં આ તહેવાર ભક્તિ અને શ્રદ્ધા સાથે મનાવવામાં આવે છે.
પૌરાણિક કથા:
ભીમ અગિયારસનું ધાર્મિક મહત્વ મુખ્યત્વે મહાભારતની (વન પર્વ) કથા સાથે જોડાયેલું છે. કથા અનુસાર, આ પ્રસંગ પાંડવોના બીજા ભાઈ ભીમ અને મહર્ષિ વેદ વ્યાસ વચ્ચેના સંવાદ પર આધારિત છે. ભીમસેન, જે પોતાના ખાઉધરા સ્વભાવ માટે જાણીતા હતા, તેમના માટે એકાદશીનું વ્રત કરવું અત્યંત કઠિન હતું. તેમના ભાઈઓ યુધિષ્ઠિર, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ તથા તેમની માતા કુંતી અને પત્ની દ્રૌપદી નિયમિત રીતે એકાદશીનું વ્રત કરતા હતા અને ભીમને પણ ઉપવાસ કરવાનું કહેતા હતા. પરંતુ ભીમ માટે એક દિવસ પણ ભૂખ્યા રહેવું અસહ્ય હતું.
એક દિવસ, જ્યારે એકાદશીનું વ્રત હતું અને બધા પાંડવો ઉપવાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ભીમ પોતાની ભૂખને નિયંત્રિત કરી શક્યા નહીં. તેઓ ખૂબ જ વ્યાકુળ થઈ ગયા અને તેમને લાગ્યું કે જો તેઓ કંઈ ખાશે નહીં તો તેમનું શરીર ટકી શકશે નહીં. આ સમસ્યાના સમાધાન માટે ભીમ મહર્ષિ વેદ વ્યાસ પાસે ગયા, જે પાંડવોના દાદા હતા અને ધર્મના ઊંડા જાણકાર હતા.
ભીમે વેદ વ્યાસને પ્રણામ કર્યા અને પોતાની સમસ્યા રજૂ કરી. તેમણે કહ્યું, “હે મહર્ષિ, મારા બધા ભાઈઓ અને માતા નિયમિત રીતે એકાદશીનું વ્રત કરે છે. હું પણ તેમનું પાલન કરવા ઇચ્છું છું, પરંતુ હું મારી ભૂખને કાબૂમાં રાખી શકતો નથી. શું કોઈ એવો ઉપાય છે જેનાથી મને તમામ એકાદશીઓના વ્રતનું ફળ મળી શકે, કારણ કે મારા માટે દરેક એકાદશીનું વ્રત કરવું અશક્ય છે?
વેદ વ્યાસે કહ્યું, “જેઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીનું વ્રત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ એકાદશીને નિર્જળા એકાદશી કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે તારે પાણી સહિત સંપૂર્ણ ઉપવાસ કરવાનો રહેશે. જો તું આ એક એકાદશીનું વ્રત સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને નિષ્ઠાથી કરીશ, તો તને વર્ષની બધી એકાદશીઓના વ્રતનું પુણ્ય પ્રાપ્ત થશે.”
ભીમે વેદ વ્યાસના વચન પર વિશ્વાસ મૂક્યો અને જેઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીના દિવસે તેમણે નિર્જળા વ્રત રાખ્યું. તે દિવસે તીવ્ર ગરમી હતી અને પાણી વિના રહેવું તેમના માટે અત્યંત કષ્ટદાયક હતું. પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુમાં તેમની અતૂટ શ્રદ્ધા અને તમામ એકાદશીઓના ફળની પ્રાપ્તિની તેમની તીવ્ર ઇચ્છાએ તેમને આ કઠોર વ્રત સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરી.
વ્રતના અંતે ભીમે વેદ વ્યાસને પ્રણામ કર્યા અને તેમને પોતાના અનુભવ વિશે જણાવ્યું. વેદ વ્યાસે પ્રસન્ન થઈને તેમને આશીર્વાદ આપ્યા અને કહ્યું કે આ વ્રત કરવાથી તેઓ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ ચારેય પુરુષાર્થોને પ્રાપ્ત કરશે. ત્યારથી આ એકાદશી નિર્જળા એકાદશી અથવા ભીમસેની એકાદશી તરીકે ઓળખાય છે અને તેનું વિશેષ મહત્વ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે વ્યક્તિ આ વ્રતનું પાલન કરે છે, તેને તમામ એકાદશીઓના વ્રતનું પુણ્ય મળે છે અને તેના જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે.
વ્રત અને વિધિ:
ભીમ અગિયારસના દિવસે ભક્તો સવારથી જ ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરે છે. મંદિરોમાં વિશેષ પૂજા અને આરતીનું આયોજન કરવામાં આવે છે. ઘણા લોકો આખો દિવસ ઉપવાસ રાખે છે, જેમાં અન્ન અને જળનો ત્યાગ કરવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો ફળાહાર કરીને પણ વ્રત રાખે છે.
આ દિવસે દાન-પુણ્યનું પણ વિશેષ મહત્વ છે. લોકો ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને અન્ન, વસ્ત્ર અને અન્ય વસ્તુઓનું દાન કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે કરેલું દાન શુભ ફળ આપે છે.
ઘણા પરિવારો ભીમ અગિયારસના દિવસે કથા-કીર્તનનું પણ આયોજન કરે છે, જેમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને ભીમની કથાઓનું વર્ણન કરવામાં આવે છે. આનાથી ભક્તિમય વાતાવરણ બને છે અને લોકો ધાર્મિક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે.
ધાર્મિક મહત્વ:
ભીમ અગિયારસ માત્ર એક ધાર્મિક તહેવાર નથી, પરંતુ તે આપણને સંયમ, ઇચ્છાશક્તિ અને ભક્તિનો સંદેશ પણ આપે છે. ભીમની કથા આપણને શીખવે છે કે મનુષ્ય ગમે તેટલો શક્તિશાળી હોય, તેણે પોતાની ઇન્દ્રિયો અને ઇચ્છાઓ પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ. આ તહેવાર આપણને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિમાં લીન થવાની અને સત્કર્મો કરવાની પ્રેરણા આપે છે.
આમ, ભીમ અગિયારસ એક પવિત્ર અને મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે, જે ગુજરાતીઓ અને સમગ્ર ભારતીયો દ્વારા શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનું ધાર્મિક મહત્વ અને તેની ઉજવણીની રીત આપણી સંસ્કૃતિ અને પરંપરાને જીવંત રાખે છે.
વધુ વાંચો
સુપરહિટ ભક્તિ ગીતો | Famous devotional songs, mantra, dhun
Here is the superhit devotional songs by Dr. Krupesh, Dr. Pooja, Vacha and Parv (Parv Fusion Band) for this auspicious occasion.